Türkiye Cumhuriyeti Lozan Barış Antlaşması ile bağımsızlığını ilan etmiş fakat rejimini daha henüz oluşturmamış ve Cumhurbaşkanı’nı seçilmemişti. 28 Ekim akşamı Çankaya’da neler yaşanmıştı. Cumhuriyetimizin 102. yılında gelin Atatürk söylediği o meşhur sözü nasıl söylemişti. Dış devletler tarafından yeni bağımsız devletin tanımının açıkça yapılması isteniyordu. Dışarıdan gelen baskı ve 27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası ve Meclis’in güvenini kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması, Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarını o tarihte bir araya getirdi 28. Ekim 1923. Nutukta o gün şu şekilde anlatılmakta: “Gece olmuştu Mustafa Kemal Çankaya’ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorda Kemalettin Sami ve Halit Paşalara rastlar. Kendisi ile konuşmaya gelen paşalar üzere geç vakte kadar orada onunla konuşmak için beklediklerini anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini, Milli Savunma Bakanı Kazım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirir. İsmet Paşa, Kazım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya kendileri ile gelmesini söyler. Çankaya’ya gittiğinde kendilerini görmek üzere gelmiş bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Beylerle karşılaşır. Onları da yemeğe davet eder. Yemek sırasında: ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz’ der. Orada bulunan herkes düşüncesine katılır O andan itibaren yemeği bırakarak nasıl hareket edileceği ile ilgili kısa bir program yaparak gerekli kişileri görevlendirir. Mustafa Kemal Paşa o gece İsmet Paşa ile 1921 Anayasası’nın bazı maddelerini değiştiren kanun tasarısını hazırlar. Tasarı ertesi gün meclise sunulur. Heyet tam olarak bir karara varamayınca çözüm için Mustafa Kemal Atatürk’e başvurulur. O sırada Çankaya’daki evinde bulunan Mustafa Kemal Paşa, heyetin daveti üzerinde Parti Meclisinin toplantısına katılır. Paşa, kürsüde yaptığı konuşmada 1921 anayasasını yani Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun bazı noktalarına açıklık getirmek gerektiğini ve bu şekilde uyumlu bir hükümet kurulabileceğine dair bir konuşma yapar. Meclise tekrar sunulan yasa tasarısı bir kez daha heyet içinde tartışmaları ateşler. İsmet Paşa, tartışmalar arasında heyete şöyle bir konuşma yapar; Parti Başkanı’nın teklifini kabule ihtiyaç kesindir. Bütün dünya, bizim bir hükûmet şekli görüştüğümüzü biliyor. Bu görüşlerimizi bir sonuca bağlayıp açıklamamak, güçsüzlüğü ve karışıklığı sürdürmekten başka bir şey değildir. Avrupa diplomatları bu konuda beni uyardılar. ‘Devletin başkanı yoktur’. ‘Şimdiki idare şeklinize göre başkan, Meclis Başkanı’dır. Demek ki siz, bir başka başkan bekliyorsunuz.’ Avrupa’nın düşüncesi işte budur.  Oysa biz böyle düşünmüyoruz. Millet, hâkimiyetini eline almıştır. O halde bunu hukukî olarak dile getirmekten neden çekiniyoruz? Cumhurbaşkanı olmadan Başbakan seçilmesini teklif etmek kanunsuz olur. Başbakanın seçilebilmesi için, Gazi Paşa Hazretleri’nin teklifinin kanunlaşması gerekir. Genelleşmiş olan bir zaafın sürdürülmesinin anlamı yoktur. Partinin bütün millete karşı yüklendiği sorumluluğun gereklerine uygun olarak hareket etmek zarurîdir. Mecliste yükselen bazı itirazına rağmen teklif, “YAŞASIN CUMHURİYET!” seslerinin yükselmesiyle kabul edilir. Ardından yapılan Cumhurbaşkanlığı oylaması ile 158 milletvekilinin tamamı Cumhurbaşkanı olarak Mustafa Kemal Atatürk’ü seçti.

Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır. YAŞASIN CUMHİYET!..